Bir sözcüğün gerçek anlamından bütünüyle uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Başka bir deyişle bir kelimenin, gerçek anlamı dışında, başka bir kelimenin yerine kullanılması sonucu ortaya çıkan anlamdır. Bu kullanımda anlatımı renklendirmek ve kuvvetlendirmek esastır. 1. GERÇEK ANLAM (TEMEL ANLAM) Kelimelerin taşıdıkları ilk ve genel anlama gerçek anlam denir. Kelimelerin sözlükteki ilk anlamıdır. Kelimenin gerçek anlamı, herkesçe bilinen yaygın anlamıdır. Buna "temel anlam" da denir. Meselâ, ağız dendiğinde akla ilk gelen, organ adıdır. göz kelimesi de öyle. Soğuktan su boruları Doktoraboş gözlerle bakıyordu. Bu şarkıya bayılıyorum. UYARI : Bir sözcüğü gerçek anlamıyla değerlendirdiğimizde bize saçma ve anlamsız geliyorsa orada mecaz anlam var demektir. Örneğin "Bu boş sözleri bırak." cümlesinde boş sözcüğünü ele alalım.Boş sözcüğünün temel anlamı "içinde hiçbir şey olmayan GerçekAnlam. "Mahallemize yeni bir market açıldı." Bu cümlede kullanılan açmak kelimesi ilk aklımıza gelen manası ile yani "açma işi" anlamıyla kullanılmıştır. Bu örnekte de olduğu gibi bir sözcüğün duyduğumuzda ya da okuduğumuzda ilk aklımıza gelen manasına gerçek anlam denir. Aşağıda 30 tane gerçek anlama örnek olabilecek kelimeler cümle içerisinde verilmiştir. Gerçek Anlama Örnekler Not: Gerçek anlam taşıyan kelimeler cümle içerisinde kırmızı renk ile belirtilmiştir. Sınıfa girince pencereleri açtı. Valizindeki eşyaları dolaptaki boş raflara yerleştirdi. Tavadan sıçrayan yağ neredeyse gWdLFj. Aşağıda bozuk kelimesinin gerçek ve mecaz anlamı ile ilgili cümleler kısaca olarak ele alacağız. Bozuk, düzgün çalışmayan ya da hiç çalışmayan eşyalar için kullanılan ve tarihi geçmiş gıdalar için kullanılan bir kavramdır. Bir duruma karşı iyi kırılmak anlamına da mecaz olarak gelmektedir. Bozuk kelimesinin gerçek ve mecaz anlamı ile ilgili cümleler şu şekildedir *Bilgisayarım çok kısa sürede bozuldu. Gerçek *Arkadaşlarım geziye gelemeyeceğimi duyunca çok bozuldular. Mecaz *Evdeki televizyonumuz bozuldu. Gerçek *Annem bana yüksek sesle bağırınca bozulduğumu anladı. Mecaz *Enişteme karşı çok bozulmuştum. Mecaz *Dün aldığımız peynir bugün bozulmuş. Gerçek *Bir haftadır dolapta duran et bozulmuş. Gerçek *Dün gece misafirler erken kalkınca bozulmuşlar. Mecaz Sözcükte Anlam Sözcükte mecaz anlam sözcüklerin bir tek anlamla sınırlı olmadığını Sözcüklerin cümlelerde farklı anlamlar yüklenebileceğini Sözcüklerin anlamını, kullanıldığı cümlenin belirlediğini Sözcüklerin gerçek, mecaz ve terim anlamını birbirinden ayırabilmeyi Deyimlerle ikilemelerin anlam özelliklerini Yansıma sözcüklerin nasıl türetildiğini Eş anlamlılık, yakın anlamlılık, karşıt anlamlılık ve sesteşlik gibi kavramların ne anlama geldiğini Somut ve soyut anlamlı sözcükleri ayırmayı Gerçek anlam Her sözcük, bir kavramı karşılamak üzere doğmuştur Sözcüğün bu ilk anlamına temel anlam ya da kon ulus anlamı denir Temel anlam, sözcüğün, tek başına söylendiğinde, herkeste çağrıştırdığı anlamıdır Ancak zamanla sözcüklerin yeni anlamlar kazandığı görülür İşte, sözcüklerin temel anlamı ile sonradan kazandığı ama ilk anlamla az çok ilişkili olan anlamlarına gerçek anlam denir Örneğin “ağız” sözcüğünün tek başına söylendiğinde bizde ilk uyandırdığı anlamı “iki çene arasında, ses çıkarmaya, soluk alıp vermeye yarayan boşluk”tur Ancak, ağız sözcüğü, zamanla aşağıdaki örneklerde görüldüğü gibi, değişik anlamlar kazanmıştır 1 Kapların veya içi boş şeylerin açık yanı bardağın ağzı, mağaranın ağzı 2 Bir akarsuyun denize veya göle döküldüğü yer çay ağzı 3 Koy, körfez, liman, yol gibi yerlerin açık yanı liman ağzı, körfez ağzı 4 Birkaç yolun birbirine kavuştuğu yer, kavşak yol ağzı 5 Kesici aletlerin keskin yanı bıçağın ağzı Dikkat edilirse “ağız” sözcüğünün sonradan kazandığı bu anlamları, temel anlamıyla yakından ilgilidir, işte “ağız” sözcüğünün ilk anlamıyla sonradan kazandığı, ancak ilk anlamı ile ilişkili olan bu anlamları onun gerçek anlamıdır Mecaz Anlam; Değişmece anlam Sözcüğün gerçek anlamının dışında kullanılmasıyla kazandığı anlamına mecaz anlam denir Sözcükler, ancak cümle ya da deyimlerin içerisinde mecaz anlam kazanır örnek 1 Yusuf Efendi, biçareye ağız açtırmıyordu 2 Onun iğneleyici sözleri hepimizi rahatsız etti 3 Ahlâkla hukuk arasında sıkı bir bağ vardır “Ağız”, “iğneliyici” ve “bağ” sözcükleri bu cümlelerde gerçek anlamlarından sıyrılmıştır “Ağız” sözcüğü, “ağız açtırmamak” deyimi içerisinde “başkasına söz söyleme fırsatını vermemek” anlamında; “iğneleyici” sözcüğü, “dokunaklı” anlamında; “bağ” sözcüğü de “ilgi” anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır Örnek Soru 1 “İnce” kelimesi, hangi cümlede gerçek anlamıyla kullanılmıştır? A Kızlar, halı dokurken ince düşüncelere dalmışlardı B İnce ipek ipliklerle dokunan halılar daha güzeldir C Halı satıcısının ince davranışı müşteriyi etkiledi D Halı dokumak, herkesin beceremeyeceği ince bir iştir Çözüm “ince” sözcüğü “B’de gerçek anlamıyla kullanılmıştır “kalınlığı az olan” Diğer seçeneklerde ise mecaz anlamıyla kullanılmıştır Cevap B’dir Örnek Soru 2 Hangi cümlede mecaz anlamıyla kullanılan bir kelime vardır? A Günlerce ondan hiçbir haber alamadım B Bahçenin etrafını dikenli tel ile çevirdim C Fırsatı kaçırdığıma hâlâ yanarım D Söyleyecek hiçbir sözüm yok Çözüm C’deki “yanmak” sözcüğünün temel anlamı “bir nesnenin ısı ve ışık yayarak kül durumuna geçmesidir Halbuki burada sözcük, temel anlamından bütünüyle sıyrılarak “çok üzülmek” anlamında kullanılmıştır Cevap C’dir Oluşturulma Tarihi Ekim 13, 2020 1350Türkçede kelimeler anlam bakımından gerçek, mecaz ve terim olmak üzere üçe ayrılır. Kelimelerin sözlük anlamına gerçek anlam denir. Eğer bir kelime gerçek anlamı dışında başka bir manada kullanılıyorsa mecaz olarak nitelendirilir. 5. sınıflar için gerçek, mecaz ve terim anlam konusunu örnek cümlelerle kelimenin belli başlı alanlarda kavram olarak kullanılmasına terim anlam denir. Fen bilim dallarında ve sanat türlerinde terim anlamıyla kullanılan birçok kelime bulunmaktadır. Gerçek, Mecaz ve Terim Anlam 1- Gerçek Anlam Kelimenin ilk sözlük anlamı, gerçek anlamıdır. Örnek Cümleler 1- Bugün kitap almak için şehir merkezine gittik. 2- Anneme ev işlerinde yardım ettim. 3- Yarın arkadaşlarla sinemaya gideceğiz. 4- Televizyonun kumandası bozulmuş. 5- Ablam, doğum günü hediyesini çok beğendi. Cümlelerdeki kitap, ev, sinema, kumanda ve hediye sözcükleri gerçek anlamıyla kullanılmıştır. 2- Mecaz Anlam Bir kelime ilk anlam dışında kullanılıyorsa mecazi bir anlama anlamda ''gibi'' - ''kadar'' ''sanki'' benzetme edatları bulunmaz. Bir kelime doğrudan başka bir kelimenin yerine kullanılır. Örnek Cümleler 1- Yarının bize ne getireceğini bilemeyiz. Normalde yarın, bir sonraki gün demektir. Bu cümlede ise mecaz yapılarak ''gelecek'' anlamında kullanılmıştır. 2- Onun bu kadar katı biri olduğunu bilmiyordum. Katı, sert maddeleri tanımlamakta kullanılır. Bu cümlede acımasız birini tanımlamak için kullanılan ''katı'' sözcüğü mecazi bir anlama sahiptir. 3- Boş işlerle uğraşmayı bırakmalısın. Boş kelimesi bu cümlede faydasız, bir getirisi olmayan anlamında kullanılmış. 4- Bu işin kokusu çıkar yakında. Koku Bir işin iç yüzü, arka planı. 5- Yaptığı inceliklerle adından söz ettirdi. İncelik Kibarlık anlamında kullanılmış. 6- Benimle konuşmayı kesti. Kesmek Bitirmek, son vermek anlamında. 3- Terim Anlam Kelimeler, gerçek ve mecaz anlamları dışında kavram olarak kullanılabilir. Bilim, sanat, felsefe ve spor türlerinde terim anlamıyla kullanılan birçok kelime vardır. Sanat Dallarında Terim Anlamlar Müzik Nota, Bemol, Akustik, Armoni, Diyez, Oktav, Konçerto, Es, Bariton, Resital, Rapsodi Şiir Beyit, Dize, Mahlas, Pastoral, Kıta, Vezin, Uyak, Hece Ölçüsü, Nazire, Telmih, Seciye, Kafiye, Akrostiş, Dibace, Didaktik Şiir, Nazım - Hiciv - Taşlama Öykü - Roman İç Ses, Monolog, Baş Karakter, Giriş - Gelişme - Sonuç, Alt Metin, Olay Örgüsü - Biyografi Resim - Porte, Otoportre, Tuval, Altın Kesim, Desen, Perspektif, Eskiz, Figür, Kolaj, Natürmort, Kübizm, Spor Dallarında Terim Anlamlar Futbol - Taç, Ofsayt, Penaltı, Faul, Serbest Vuruş, File Bekçisi, Forvet, Defans, Orta Saha, Basketbol - Smaç, Ribaund, Blok, Asist,Hücum Faul, Turnike Voleybol - Pasör, Libero, Smaçör Bilimsel Terimler Biyoloji Terimleri - Doğal Seleksiyon - Eşeyli Üreme - Mitoz Bölünme - Mutasyon - Adaptasyon - Bakteri - Bağışıklık Sistemi - Organik - Fotosentez - Besin Piramidi - Matematik ve Geometri Terimleri - Kesir - Sayı Doğrusu - Küme - Artı - Eksi - İçler Dışlar Çarpımı - Bölme - Toplama - Çıkarma - Açı - Negatif Sayı- Çap - Çember - Üçgen - Kare- Dikdörtgen Fizik Terimleri - Elektron - Basınç - Statik - Kinetik - Potansiyel Enerji - Proton - Kütle - Madde - Kimya Terimleri - Molekül - Bileşik - Element - Felsefe Terimleri Tabula Rasa Boş Levha - Tümevarım - Tümdengelim - Analitik Düşünce - Varoluşçuluk - Pesimizm - Determinizm - Faydacılık - Özdek- Diyalektik - Dogma - Tez - Sentez - Antitez - Mecaz anlam nedir, cümle örnekleriyle konu anlatımını sizler için hazırladığımız bu sayfada bulabilirsiniz. Mecaz anlam, sözcükte anlam konusnun bir alt başlığıdır ve kelimelerin cümle içerisinde kazandıkları anlamı karşılayan bir dil bilgisi terimidir. Mecaz anlam, bir sözcüğün aklımıza gelen ilk anlamından ilgi veya benzetme sonucunda uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlamlara verilen addır. Yani sözlükte ilk sırada gelen anlamın dışında kalan, genellikle soyut bir anlam taşıyan ve gerçek anlamdan tamamen uzaklaşarak ortaya çıkan anlamlara denir. Gerçek anlamın bir bakıma tersi gibi düşünebileceğiniz mecaz anlam, kelimenin temel anlamına uzak bir ilgiye sahip olabilir veya bu anlamıyla bir çeşit benzerlik kurularak oluşturulur. Örneğin “sıcak” kelimesinin akla ilk gelen karşılığı “ısısı yüksek olan, soğuk karşıtı” şeklinde olur. İşte bu kelimenin gerçek anlamıdır. Mecaz anlam ise, bu anlamdan tamamen uzaklaşarak ortaya çıkan “samimi, dostça, sevgi dolu” nlamıdır. “Gezimizin rehberi çok sıcak bir insandı.” cümlesinde rehberin vücut sıcaklığı belirtilmediği için, bu kelime gerçek anlamdan uzaklaşarak “sevgi dolu, içten” anlamını karşılayarak mecaz anlamda kullanılmıştır. Örnekler – Onun küçüklükten beri gözü hep yükseklerdeydi. – Bu olayda mutlaka onun da parmağı vardır. – Olaylara karşı kör ve sağırdır. – Son otobüse yetişemezsem, işte o zaman yandım. – Toplantıda bize çok ağır sözler söyledi. – Cesaretimin kırılmasına sen sebep oldun. – Ortalıkta savaş kokusu vardı. – Senin aşkın da beni kuruttu be güzelim. – Onun bu pişkinliğine bir anlam veremedik. – Sokakta keskin bir kömür kokusu var. – Kara haber tez duyulur. – Yazılıdan zayıf alınca dersten iyice soğudum. – İnce davranışlarıyla hepimizin gönlünü fethetti. – Boş sözlerle beni oyalamayın. – Galiba dün akşam annemi kırdım. – Bana hediye alman çok ince bir davranıştı. – Yaşadığımız bunca karanlık günlerden sonra aydınlık günler bizi bekliyor. – Boş laflara karnım tok benim. – İki arkadaş koyu bir sohbete dalmıştı. – Arkadaş, bu kız seninle oynuyor. – Taksit parasını harcayan oğluna köpürdü. Mecaz anlam, aslında bir sanattır. Dilin köklü ve güçlü bir geçmişi olduğunu gösterir. Bu sanat hakkında ayrıntılı bilgi almak için “Mecaz / Değişmece” sayfasına bakabilirsiniz. NOT Mecaz anlam, abartı ile karıştırılmamalıdır. Bir sözü, abartılı bir cümle içerisinde kullanmak, onu mecaz anlamlı yapmaz. Örnek “Dünya kadar ödevim var.” cümlesinde “dünya” kelimesi mecaz anlamlı olarak kabul edilemez. Çünkü bu benzetme yoluyla abartı anlamı kazandırmak amacıyla kullanılmıştır. NOT Yan anlam ile mecaz anlamın farkına dikkat edilmelidir. Yan anlam, kelimenin gerçek anlamından uzaklaşmadan zaman içerisinde yüklenmiş olduğu farklı anlamları karşılarken; mecaz anlam, kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak yüklenmiş olduğu genellikle soyut anlamları karşılar. Örnek “Çekmecenin gözündeki renkli kalemleri gördün mü?” cümlesindeki “göz” kelimesi, gerçek anlamından uzaklaşmadan zaman içerisinde yüklenmiş olduğu bir “yan anlamı” karşılar. Bu kelime mecaz anlamlı olarak kabul edilmemelidir. Orkun KUTLU Gerçek Anlam Yan Anlam Terim Anlam Yorum Yap! Yazı Ayrıntıları... Yazdır! Bu Yazıyı Paylaşın! Soru Sayısı 15Eklenme Tarihi 09/02/2020Test Hakkında 2019-2020 4. sınıf Türkçe dersi “Cümlede Anlam” testi, 4. sınıf Mecaz anlam, gerçek anlam ve terim anlam soruları 1. “Yüzmek” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamında kullanılmıştır? Annem yüzmeyi çok iyi biliyor. Mahalledeki bakkal amca borç içinde yüzüyor. Yazın sık sık denize yüzmeye gidiyoruz. Doğru! Yanlış! 2. “Bu acı olay hepimizi derinden etkiledi.“ cümlesinde altı çizili kelime hangi anlamda kullanılmıştır? Doğru! Yanlış! 3. “Sıkmak” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde “mecaz anlamda” kullanılmıştır. Yeni aldığım ayakkabı ayağımı sıkıyor. Kravatı o kadar sıkı bağlamış ki boğazımı sıktı. Limonu o kadar çok sıktı ki bardak ağzına kadar doldu. Derslerinden dolayı çocuğu çok sıkıyorlar. Doğru! Yanlış! 4. “Matematik dersinden bugün açı konusunu gördük.“ Cümlesinde altı çizili kelime hangi anlamda kullanılmıştır? Doğru! Yanlış! 5. “Buz” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı anlamda kullanılmıştır? Bu soğukta bütün sular buz tuttu. Beni karşısında görünce buz kesildi. Havalar gittikçe soğudu, buz gibi oldu. Doğru! Yanlış! 6. “Karınca” sözcüğü aşağıdaki seçeneklerin hangisinde farklı bir anlamda kullanılmıştır? Karıncalar, yazdan kışa hazırlık yapar. Bahçemizi karıncalar istila etmiş. Ayağım yine karıncalanıyor. “Ağustos Böceği ile Karınca” masalını okudunuz mu? Doğru! Yanlış! 7. “Uçakta güzel bir yere düştük.“ cümlesinde “düşmek” kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır? Doğru! Yanlış! 7. Aşağıdaki cümlelerdeki altı çizili kelimelerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır? Taşınırken eşyalarımı boş kutuya yerleştirdim Son günlerde havalar bayağı sıcak. Boş sözlerle beni oyalama. Doğru! Yanlış! 8. “Annemle teyzen koyu bir sohbete daldılar.“ cümlesindeki altı çizili kelime hangi anlamda kullanılmıştır? Doğru! Yanlış! 9. “Hakem penaltı kararı verince karşı takım itiraz etti.“ cümlesindeki altı çizili kelime hangi anlamda kullanılmıştır? Doğru! Yanlış! 10. “Burun” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmamıştır? Arkadaşımın burnu kanayınca hemen annesine haber verdik. Yeni doğan kardeşimin burnu minicik. Ayakkabısının burnu zamanla iyice aşınmıştı. Hasta olunca bunum akmaya başladı. Doğru! Yanlış! 11. “Uzak” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır? Babaannem eskilerden bahsederken gözü uzaklara daldı. Köyümüz kasabaya uzak olduğundan otobüsle gidiyoruz. Evimiz, okulumuza o kadar da uzak değil. Leylekler uzak ülkelere göç etmeye başladı. Doğru! Yanlış! 12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “göz” kelimesi organ anlamında kullanılmıştır? Annem tüm evraklarımı dolabın gözüne koymuş. Sınıf arkadaşım son günlerde öğretmenin gözünden düştü. Gözleri çok iyi görmediği için gözlük kullanmaya başladı. Ablasının güzelliği herkesin gözünü kamaştırdı. Doğru! Yanlış! Testi Bitir 4. Sınıf Sözcükte AnlamGerçek-Mecaz-Terim AnlamTEBRİKLER SINAVI BİTİRDİNİZ! Toplam %%total%% soruluk testten %%score%% DOĞRU cevabınız var. İsterseniz aşağıdaki butonu kullanarak yeniden testi çözebilir yada diğer konuya geçebilirsiniz. %%description%%

boş kelimesinin gerçek ve mecaz anlamı