ÇocukYuvası ANA BABA Kreş İlköğretim 1. sinif 2. sınıf 3. sınıf 4. sınıf ortaokul 5. sinif 6. sinif 7. sinif 8. sinif Orta öğretim 9. sınıf 10. Sezer Anlatım Sonrası-Deprem öncesi, hece düşmesi Köstebek vurmaca. Ferze13 tarafından. 5. sinif Türk Dili. SınıfTürkçe ''Ünlü Düşmesi'' Konu Anlatımı – YouTube. Evraklar – 4. Sınıf Mezuniyet Hatıra Belgeleri. 2.Sınıf Matmatik Uzunluk Ölçme Problemleri 1-2. 2. Sınıf – Hatem – Şefika Topal Öğretmen Etkinlik ve Çalışmaları. 3. Sınıf Türkçe Hece Düşmesi Etkinlik Kağıdı. Ses Bilgisi Etkinlik PDF – 5 Ünlüdüşmesi, hece düşmesi nedir? Ses bilgisi, ünlü düşmesi örnekleri, 5.sınıf ünlü düşmesi, 6.sınıf ünlü düşmesi, 7.sınıf ünlü düşmesi, 8.sınıf ünlü düşmesi SınıfHece Bilgisi Konu Anlatımı(PDF) Pdf, ilkokul dersleri bölümünde 3. Sınıf Hece Bilgisi Konu Anlatımı(PDF) konusunu siz değerli okurlarımız içi. Pazar, Ocak 9 2022. Son Dakika Haberleri. 70FY Feriköy Yenikapı Otobüs Saatleri; 70FE Feriköy Eminönü Otobüs Saatleri; 5SINIF ÜNLÜ DÜŞESİ OYUN EYLÜL MELEK ŞALLI Köstebek vurmaca. Melodiekamado01 tarafından. 5. sinif Orta öğretim TÜRKÇE SES OLAYLARI ÜNLÜ DÜŞMESİ. Hece Düşmesi (Ünlü Düşmesi) Test. Eemresalici tarafından. 5. SINIF TÜRKÇE ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE DÜŞMESİ) Labirent kovalamaca. Terakkivakfiokullari tarafından. Tcd84zC. İlkokul 3. sınıf, Türkçe dersi hece bilgisi ve satır sonuna sığmayan kelimeler konu anlatımlarını bu sayfada bulabilir ve BİLGİSİHecedir benim adım,Bir çırpıda çıkar adım,En uzun dört harfliyim,En kısa bir nedir?Ağzımızdan tek seferde çıkan ses ya da ses topluluğuna hece Özellikleri1. Ünlü/sesli harflerin her biri bir -lie – meki – laço – kulö – ne – riU – fuk2. Her hecede mutlaka ve yalnızca bir tane ünlü harf Harfli Heceler2 Harfli Heceler3 Harfli Heceler4 Harfli Hecelereeldişkalpuunyolmert3. Sessiz harfler tek başlarına hece → hece değil,ze → hece4. Bir kelimedeki hece sayısı, o kelimedeki ünlü sayısına eşittir. O yüzden hece sayısını bulmak için kelimelerdeki ünlü sayısını Sayısıakaak1 heceuçaku – au – çak2 hecehoşgörüo – ö – ühoş – gö – rü3 hecedayanışmaa – a – ı – ada – ya – nış – ma4 heceGalatasaraya – a – a – a – aga – la – ta – sa – ray5 hece5. Birleşik kelimeler hecelenirken tek bir sözcük gibi okunarak hecelere → bi – çer – dö – verkardanadam → kar – da – na – damSatır Sonuna Sığmayan Kelimeleri AyırmaSatır sonuna sığmayan kelimeler kısa çizgi ile “-” ile hecelerine bölünür. Kelimenin devamı alt satıra bilgi-sayar bilgisa-yar Satır sonuna sığmayan sözcükler bölünürken satır sonunda veya satır başında tek harf Doğru Yanlış Doğru i-pucu ipu-cu A-tatürk Ata-türk eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > Türkçe dersi ile ilgili konu anlatımlar > ses bilgisi ile ilgili konu anlatımlar HECE DÜŞMESİ, ÜNLÜ DÜŞMESİ, SESLİ DÜŞMESİ, ÖZELLİKLERİ TÜRKÇE DERSİ KONU ANLATIM İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde bulunan ünlüyü düşürürler. Buna hece düşmesi de denir. Sözcüğün aslında bulunan bir ünlünün düşmesidir. İki heceli olup birinci hecesinde geniş a, e, o, ö, ikinci hecesinde dar ünlü ı, i, u, ü bulunduran bazı Türkçe ve yabancı kelimelere ünlü ile başlayan veya tek ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde kelimenin vurgusuz hâle gelen ikinci hecesindeki dar ünlü düşer. Ünlü düşmesinin en yaygın kullanımı ise “Hece düşmesi” adıyla anılan kuraldır. Buna göre, sözcüğün son hecesinde bulunan dar ünlüler, ünlüyle başlayan bir ek sözcüğe eklendiğinde düşer. Bu özellik bazı organ isimlerinde, Arapçadan dilimize geçen bazı sözcüklerde, bazı Türkçe fiillerde görülür. Örnekler Omuz - um > omzum oğul - u > oğlu Kahır - ol > kahrol seyir - et > seyret sarı-ar > sarar Ayır - ıntı > ayrıntı sıyır - ık > sıyrık Yalın - ız > yalnız yanıl - ış > yanlış ileri-lemek>ilerlemek Koku-lamak>koklamak Uyu-ku>uyku Burun-u>burnu vb. sabır – ı > sabrı akıl – ı > aklı burun – u > burnu gönül – üm > gönlüm kahve – altı > kahvaltı koyunbağır, döş>koynuna, alın-ı>alnı, oğul-u>oğlu, gönül-ü>gönlüm, beniz-i>benzi, ömür-ü>ömrüm, cürüm-ü>cürmü, hüküm-ü>hükmü, fikir-i>fikri, kavuş-ak>kavşak, uyu-ku>uyku, devir-il>devril-… -Bazı durumlarda geniş ünlüler de düşebilir Örnekler nerede>nerde, burada>burda, şurada>şurda… -Bazı Arapça kelimelere isim yardımcı fiil getirildiğinde de hece düşmesi görülür Örnekler kayıp>kaybolmak, emir>emretmek, keşif>keşfetmek, sabır>sabretmek… - Gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece bilgi yelpazesi. net düşmesi olmayabilir. Örnekler Oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir. -Özel isimlerde hâliyle hece düşmesi olmaz Örnekler Gönül’e, Ömür’ü… ÜNSÜZ DÜŞMESİ, SESSİZ DÜŞMESİ Bazı sözcükler, çeşitli etkilerle birleşirken sözcüğün sonundaki ünsüz harf düşebilir. Bu olaya ünsüz düşmesi adı verilir. K ünsüzü ile biten bazı kelimelere –cik, -cek küçültme ve sevgi ekleri getirildiğinde kelimenin sonundaki –k sesinin düştüğü görülür. Buna ünsüz düşmesi denir. Sonu k’ ile biten kelime+küçültme eki -cik,cık’ =ünsüz düşmesi Örnekler Yumuşak- cık >yumuşacık sıcak - cık > sıcacık Minik - cik > minicik Ufak - cık > ufacık Bebek -çik > bebecik Büyük - cek > büyücek Yaprak -çık > yapracık Küçük-cük > küçücük Büyük-cük > büyücük Uyarı Bazen –l, -msa ekleri de ünsüz düşmesine neden olur. Her ne kadar yukarıdaki tanıma uymasa da. Örnekler Yüksek - l > yüksel Küçük - l > küçül Ufak-l > ufalmak Küçük-mse > küçümsemek. Uyarı Bazı bileşik sözcüklerin oluşumunda bir hece veya ses düşmesi meydana gelir. Örnekler Rast gelmek > rasgelmek ast teğmen > asteğmen Özet Olarak Ünsüz Düşmesinin Görüldüğü Yerler 1. Türkçede ikiz ünsüz bulunmaz. Bu yüzden Arapçadan dilimize geçmiş olan ve sonunda ikiz ünsüz bulunduran kelimeler yalın durumunda kullanıldığında ünsüzlerden biri düşer. Örnekler hakk>hak, redd>ret, hiss>his, zann>zan, zemm>zem, hall>hal, şıkk>şık, afv>af… 2. k sesi ile biten kelimelerde -cik eki getirildiğinde kelime sonundaki k’lerin düştüğü görülür Örnekler ufak>ufacık, alçak>alçacık, minik>minicik, küçük>küçücük, büyük>büyücek… Uyarı Bu ekin somut isim türettiği durumlarda kelime sonundaki k düşmez. Örnekler kulak>kulakçık, karın>karıncık, kapak>kapakçık… - Alıntı kelimelerden ft, st ünsüz çiftleriyle bitenlerin bir kısmında t sesi söyleyişte düşme eğilimi gösterse de bilgi yelpazesi. net yazıda korunur. Örnekler çift, rast, serbest… -Farsça “hane” kelimesiyle yapılan birleşik kelimelerde “ha” hecesi korunmalıdır. Örnekler Hastahane, pastahane, postahane, muayenehane, yazıhane, sarphane, dökümhane, yatakhane, yemekhane, dershane, eczahane… - Fransızca’dan dilimize girmiş olan sürpriz kelimesindeki r, yazıda da konuşmada da korunur. SES OLAYLARI, SES BİLGİSİ ÖZET ANLATIM Ciğerlerden gelen havanın ses yolunda titreşiminin kulağın duyabildiği derecesine ses denir. Ses, dilin en küçük birimidir. Konuşmamıza yarayan sesler, birer şekille gösterilir. Bu şekillere harf denir. Türkçede sesler, ses yolundaki biçimlenişlerine göre ikiye ayrılır 1. Ünlüler Sesliler 2. Ünsüzler Sessizler ÜNLÜLERİN ÖZELLİKLERİ VE ÜNLÜLERDE UYUM Ünlüler, ses yolunda bir engele uğramadan çıkan seslerdir. Bunlar tek başına okunur ve heceleri oluşturur. Türkçede 8 tane ünlü harf vardır a, e, ı, i, o, ö, u, ü Ünlüler, söyleniş özelliğine, dilin ve ses yolunun aldığı biçimlere göre değişik özellikler gösterir. Şimdi bu özellikleri aşağıdaki tabloda inceleyelim. ÜNLÜ UYUMLARI Türkçede 2 çeşit ünlü uyumu vardır 1. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU Bu konuyu bilebilmemiz için öncelikler Ünlü Harflerden KALIN olan ünlüleri ve İNCE olan ünlüleri bilmemiz gerekir. Kalın Ünlüler a, ı, o, u ünlü harfleridir. İnce Ünlüler e, i, ö, ü ünlü harfleridir. Şimdi gelelim bu uyumun ne olduğuna. Bu uyumda kelimenin ünlü sesli harflerinin ya hepsi KALIN ÜNLÜ ya da hepsi İNCE ÜNLÜ olacak. Bir de bu kural için kelimenin sadece ÜNLÜ HARFLERİNE bakılır. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim. Ünlü harflerin altlarındaki "k" harfi kalın ünlü, "i" harfi ince ünlü demektir. Örnekler Ağaçlık=> ünlü harflerinin hepsi kalındır. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYAR. Çiçekçi=> ünlü harflerinin hepsi incedir. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYAR. Domates=> ünlü harflerin hepsi ince veya kalın DEĞİL. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYMAZ. Vücut=> ünlü harflerin hepsi ince veya kalın DEĞİL. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYMAZ. İnsan=> ünlü harflerin hepsi ince veya kalın DEĞİL. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYMAZ. Sürahi=> ünlü harflerin hepsi ince veya kalın DEĞİL. Öyleyse Büyük Ünlü Uyumuna UYMAZ. Büyük Ünlü Uyumuyla İlgili Kurallar Öncelikle iki altın kuralımız var, bunları unutmayın 1. ALTIN KURAL Tek heceli kelimelerde al, sat, gel, git, uç… bu kurala bakılmaz. Büyük Ünlü Uyumu bu kelimelerde aranmaz. Çünkü sadece bir tane ünlü harf vardır. 2. ALTIN KURALBirleşik kelimelerde Çanakkale, kuşburnu, ağaçkakan… bu kurala bakılmaz. Büyük Ünlü Uyumu bu kelimelerde aranmaz. Çünkü birden çok kelime vardır. Uyarı “Uymadığı halde Türkçe olanlar” konusu kafanızı karıştırmasın. Kelimenin yabancı olup olmaması bizi ilgilendirmez. Bizim bilmemiz gereken kelimenin tüm ünlü harfleri kalın mı yoksa kelimenin tüm ünlü harfleri ince mi ona bakmaktır. Örnekler Background => uyar Where => uyar Konkordans => uyar Kalorifer => uymaz Diğer Kurallar -Büyük ünlü uyumuna uymayan çok az Türkçe sözcük vardır. Örnek ana anne, alma elma, kangı hangi, karındaş kardeş -Büyük ünlü uyumuna aykırı sözcükler genellikle yabancı kökenlidir. Örnek Silah, gazete, mevcut, insan 2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Ünlülerin düzlük – yuvarlaklık, darlık – genişlik bakımından uygunluğudur. Bu kurala göre; Türkçede düz ünlülerden a, e, ı, i sonra düz ünlüler a, e, ı, i gelir. Yuvarlak ünlülerden o, ö, u, ü sonra ya düz-geniş ünlüler a, e ya da dar-yuvarlak ünlüler u, ü gelir. Küçük ünlü uyumu aranırken heceler bir önceki heceye göre değerlendirilir. do – ğal – lık “doğallık” sözcüğünde, “yuvarlak”tan sonra “düz-geniş”, “düz-geniş”ten sonra “düz-dar” ünlü gelmiştir ve bu sözcük küçük ünlü uyumuna uyar. ba – rış düz, düz ke – sin – lik düz, düz, düz ku – lak yuvarlak, düz-geniş göz – lem yuvarlak, düz-geniş zor – luk yuvarlak, dar-yuvarlak Uyarı Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcükler, genellikle Türkçe değildir. teknoloji, şoför, salon, horoz, patron Türkçe olduğu halde küçük ünlü uyumuna uy-mayan sözcükler de vardır. tavuk, çamur, armut, avuç, yağmur 3. ÜNLÜ DÜŞMESİ İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecesindeki dar ünlüsünü düşürür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü düşmesinden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. karın – ı karnı boyun – um boynum keşif – i keşfi burun – u burnu şehir – e şehre asıl -ı aslı buyur – un buyrun zihin – im zihnim gönül – üm gönlüm Uyarı İkilemelerde ses düşmesi olayı olmaz. burun buruna, omuz omuza, göğüs göğüse şehirden şehire, gönülden gönüle İkinci hecesinde dar ünlü bulunan her sözcükte ve özel adlarda düşme olmaz. seçim – e, yapıt – ın, biçim -i, durum – a Emir’in arkadaşları ziyarete gelmiş. Kitabını Ufuk’a verdim. Bazı sözcükler türerken ünlü kaybına uğrar. ayır -ı ayrı sıyır – ıl – mak sıyrılmak çevir – il – mek çevrilmek kavur – ul – mak kavrulmak ileri – le – mek ilerlemek koku – la – mak koklamak oyun – a – mak oynamak uyu – ku uyku İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcüklerle “olmak” ve “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem bilgi oluşturulurken dar ünlü düşer. sabır + etmek sabretmek kayıt + olmak kaydolmak keşif + etmek keşfetmek Bazı sözcüklerin birleşmesi sırasında ünlülerin düştüğü görülür. kayın + ana kaynana cuma + ertesi cumartesi kahve + altı kahvaltı ne + için niçin sütlü + aş sütlaç 4. ÜNLÜ TÜREMESİ “-cık, -cik” eki alan bazı sözcüklerde ek ile sözcüğün arasında “a, e, ı, i” ünlülerinin türediği görülür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü türemesi”nden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. az – cık azıcık bir – cik biricik genç – cik gencecik dar – cık daracık ÜNSÜZLERİN ÖZELLİKLERİ VE ÜNSÜZLERDE UYUM Ünsüzler, ses yolunda boğumlanarak çıkan seslerdir. Bunlar ünlülerle birleşmedikçe okunamaz. Türkçede 21 tane ünsüz harf vardır b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, I, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z Şimdi ünsüzlerin özelliklerini aşağıdaki tabloda inceleyelim. Uyarı Türkçe bir sözcük “b, c, d, g” ünsüzleriyle bitmez. Yabancı dilden alınan sözcükler bu kurala uydurularak dilimizdeki yerini almıştır. Yabancı dildeki durumu Türkçedeki kullanımı serab serap muhtaç muhtaç derd dert aheng ahenk Uyarı Türkçe sözcüklerin “b, c, d, g” ünsüzleriyle bitmemesi kuralı, karışıklığa yol açmaması için bazı sözcüklerde uygulanmamıştır. saç baş derisini kaplayan kıllar sac yassı demir çelik ürünü haç Hıristiyanlığın sembolü hac İslam’ın şartlarından biri Ses Olayları SERTLEŞME, ÜNSÜZ BENZEŞMESİ SERTLEŞMESİ, UYUMU Sert ünsüzlerden biriyle f, s, t, k, ç, ş, h, p biten bir sözcükten sonra yumuşak ünsüzle “c, d, g” başlayan bir ek gelirse ekin başındaki yumuşak ünsüzler “ç, t, k” şeklinde değişerek sertleşir. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünsüz benzeşmesinden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. balık-cı balıkçı kitap-cı kitapçı sert-ce sertçe sınıf-da sınıfta uçak-dan uçaktan yürümüş-dü yürümüştü beklet-di bekletti 1975’de 1975’te seç-gin seçkin konuş-gan konuşkan YUMUŞAMA, ÜNSÜZ YUMUŞAMASI DEĞİŞİMİ Sert ünsüzlerden “pçtk” ile biten bir sözcükten sonra sesli harfle başlayan bir ek gelirse “p,b'ye - ç,c'ye - k,g veya ğ'ye - t,d 'ye dönüşerek yumuşama gerçekleşmiş olur. Buna YUMUŞAMA denir. Örnekler Balık balığın Renk rengi Kitap kitaba Ağaç ağacı Kağıt kağıdı Bizim çocuk gerçekten başarılı. Bizim çocuğun zekasına diyecek yok Bu dolaptan üç kitap aldım. Bu dolabın kapağı kırılmış. Dört tane ekmek aldı. Dört tane ekmeği ne yapacaksın? Arabamız beyaz renkliydi. Arabamızın rengi beyazdı. Kelebekler çok hoşuma gidiyor. Kelebeğin kanadı kırılmış. Tam da istediğim gibi denk geldi. Bizim dengimiz değilsin. senet senedin tüfek tüfeği almak almağa borç borcum kalp kalbi kurt kurdun kepenk kepengin gelecekler geleceğiz ilaçım ilacım kanatı kanadı gözlüküm gözlüğüm ahenki ahengi cep-i>cebi çok-u>çoğu taç-ı>tacı kap-ı>kabı yurt-u>yurdu örnekler bu şekilde uzatılabilir. YUMUŞAMAYA AYKIRILIK Gelelim yumuşamaya aykırılık, ünsüz yumuşamasına aykırılık, ünsüz yumuşamasına uymayan kelimeler konusuna Aşağıdaki 4 durumda yumuşama gerçekleşmez. O zaman yumuşaması gerekirken yumuşayamayan “pçtk” sert sessiz harfleri görürsek buna YUMUŞAMAYA AYKIRILIK denir. 1. Özel adlara gelen eklerin yazılışlarında yumuşama olmaz Özel adlar adı üstünde özel oldukları için harflerinde değişiklik yapılmaz ve aynen yazılır. Fakat okurken yumuşama yaptırılarak okunur. Örnekler Ahmet-i > Ahmet’i Ahmed’i şeklinde yumuşatarak yazılması gerekirmer Ahmet’i şeklinde yumuşama yapılmadan yazılmış. Ahmet’i şeklinde yazılır fakat Ahmed’i şeklinde okunur. Gemlik-e > Gemlik’e Karabük’ün > Karabük’ün Serap’ın>Serap’ın Erdinç’e>Erdinç’e kökenli kelimelerda yumuşama olmaz Türkçeye girmiş bazı yabancı kelimelerde kurala göre yumuşama yapılması gerekirken yumuşama yapılmaz. Bu kelimeleri söylerken kulağımız alışık olduğu için ayırt edebiliriz. Örnekler millet-e > millete Bu kelimeyi “millede” şeklinde yazıp okursak kulağımıza yabancı gelir. tazyik-e > tazyike hukuk-u > hukuku sürat-i > sürati kaset-i > kaseti ahlakım merakımı anketin sanatı devletin sürati hakikatin heceli sözcüklerde genelde yumuşama olmaz Tek heceli kelimeler çoğunda anlam değiştiği için veya saçma bir kelime ortaya çıktığı için yumuşamabilgi yapılmaz. p-e, suç-u, et-e, ak-ı, at-a, ok-u, aç-ı, tok-a, alt-ında, birik-en, acık-an, lig-in, org-um... Örnekler at-a > ata “ada” diyemeyiz. Çünkü anlam değişiyor. ok-u > oku ip-e > ipe “ibe” diyemeyiz. Çünkü saçma bir kelime ortaya çıkıyor. suç-u > suçu iç-e > içe kökenli olup da yumuşamaya aykırı olan bazı kelimeler Bazı Türkçe kelimelerde kulağımız ve ağzımız öyle alıştığı için yumuşama yapmamız gerekirken yumuşama yapmayız. Yine nasıl yazmamız gerektiğini kulağımız tanıdık geliyor mu gelmiyor mu bize söyler. Örnekler Yanıt>yanıtı Yarat>Yaratan Anıt>anıtı Arat>aratın Kanıt>kanıtı Gölet>göletin Akaryakıt>akaryakıtı Gözet>gözeten Kuşat>kuşatıcı Dinlet>dinletin Diret>direten Beklet>bekletince DÜŞME, SES DÜŞMESİ HECE DÜŞMESİ a. Ünlü Düşmesi İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecesindeki dar ünlüsünü düşürür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü düşmesinden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. karın – ı karnı boyun – um boynum keşif – i keşfi burun – u burnu şehir – e şehre asıl -ı aslı buyur – un buyrun zihin – im zihnim gönül – üm gönlüm Uyarı İkilemelerde ses düşmesi olayı olmaz. burun buruna, omuz omuza, göğüs göğüse şehirden şehire, gönülden gönüle İkinci hecesinde dar ünlü bulunan her sözcükte ve özel adlarda düşme olmaz. seçim – e, yapıt – ın, biçim -i, durum – a Emir’in arkadaşları ziyarete gelmiş. Kitabını Ufuk’a verdim. Bazı sözcükler türerken ünlü kaybına uğrar. ayır -ı ayrı sıyır – ıl – mak sıyrılmak çevir – il – mek çevrilmek kavur – ul – mak kavrulmak ileri – le – mek ilerlemek koku – la – mak koklamak oyun – a – mak oynamak uyu – ku uyku İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı sözcüklerle “olmak” ve “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulurken dar ünlü düşer. sabır + etmek sabretmek kayıt + olmak kaydolmak keşif + etmek keşfetmek Bazı sözcüklerin birleşmesi sırasında ünlülerin düştüğü görülür. kayın + ana kaynana cuma + ertesi cumartesi kahve + altı kahvaltı ne + için niçin sütlü + aş sütlaç b. Ünsüz Düşmesi Genellikle “k” ünsüzüyle biten bazı sözcükler “cık, -cik, -cuk, -cük, cek, -cak″ eki aldığında “k” ünsüzü düşer. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünsüz düşmesinden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. küçük – cük küçücük küçük -l küçül- büyük – cek büyücek minik – cik minicik alçak – çık alçacık alçak -l alçal- yüksek -l yüksel- seyrek -l seyrel- ufak – l ufal- TÜREME, SES TÜREMESİ a. Ünlü Türemesi “-cık, -cik” eki alan bazı sözcüklerde ek ile sözcüğün arasında “a, e, ı, i” ünlülerinin türediği görülür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü türemesi”nden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. az – cık azıcık bir – cik biricik genç – cik gencecik dar – cık daracık b. Ünsüz Türemesi Bazı sözcüklerde, “olmak” veya “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulduğunda ya da bu sözcüklere ünlü bir ek getirildiğinde ünsüz türemesi görülür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünsüz türemesi”nden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. af + etmek affetmek his + etmek hissetmek zan + etmek zannetmek ret + etmek reddetmek hal + olmak hallolmak his – im hissim zan – nımca zannımca hat – iniz hattınız hak – ım hakkım sır – ını sırrını Uyarı İki sessizin yan yana geldiği her sözcükte ünsüz türemesi olmayabilir. süssüz, sessiz, hissiz… hisse, madde, elli, belli… yollar, ziller, sollamak, telli… DARALMA, ÜNLÜ DARALMASI Türkçede geniş ünlüyle a,e biten bir sözcük “-yor” eki aldığında o sözcüğün geniş ünlüsünü “ı, i, u, ü” ye çevirerek daraltır. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “ünlü daralma-sından sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. bilme – yor bilmiyor iste – yor istiyor izle – yor izliyor sızla – yor sızlıyor suçla – yor suçluyor gözle – yor gözlüyor durma – yor durmuyor verme – yor vermiyor Uyarı Bazı kullanımlardaki iki ünsüz arasına giren yardımcı sesler ünlü daralmasını andırır. Bu kullanımlar ünlü daralması değildir. biliyor, duruyor, geçiyor, bakıyor, atıyor, yanıyor, seziyor, vuruyor, üzüyor, yüzüyor Uyarı Türkçede “ye-, de-, ne” sözcüklerinin bazı kullanımlarında y kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olur. Bunların dışındaki sözcüklerde “y” kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olmaz. ye – y – ecek yiyecek ye – y – in yiyin de – y – ecek diyecek ne – y – e niye DOĞRU YANLIŞ ağlayacak ağlıyacak görmeyecek görmiyecek hatırlayacaksın hatırlıyacaksın inanmayacağım inanmıyacağım yakalayamadık yakalıyamadık anmayacağım anmıyacağım ULAMA Sözcüklerin sonundaki ünsüzlerin bir sonraki sözcüğün başındaki ünlülere ulanarak bağlanarak bilgi okunmasıdır. Aşağıdaki dizelerde, altı çizili bölümlerde ulama vardır. Hep bülbül_öterdi bağımızda, bahçemizde Ilık bir sonbahar_akşamında yüreğim_aşkınla dolu Bir hayal_için sürdüm_atımı ufuklara Yok_artık yaralı kalbimde sevgiden_eser Kapından_ağır_ağır geçtim_ey güzel Uyarı Arasında noktalama işareti bulunan sözcüklerde ulama yoktur. Polis, arabaları durdurdu. Gençlik, insana her şeyi güzel gösterir. Leyla’yı rüyamda gördüm, ağlıyordu. BENZEŞME, DUDAK ÜNSÜZLERİNİN BENZEŞMESİ Dudak ünsüzlerinden “b”, kendinden önceki “n”yi “m”ye dönüştürür. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin “dudak ünsüzlerinin benzeşmesinden sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. saklanbaç saklambaç dolanbaç dolambaç tenbel tembel penbe pembe anbar ambar kanbur kambur canbaz cambaz tanbur tambur Uyarı Özel adlarda ve bileşik sözcüklerde dudak ünsüzleri benzeşmesi kuralı uygulanmaz. İstanbul, Safranbolu… onbaşı, binbaşı, sonbahar, külhanbeyi, günbatımı… KAYNAŞMA, KAYNAŞTIRMA ÜNSÜZLERİ KORUYUCU ÜNSÜZLER Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmadığından, ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcükle ek arasına “y, ş, s, n” kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer. Aşağıda, birinci bölümde verilen sözcüklerin kaynaştırma ünsüzü eklendikten sonraki yazımları karşılarında verilmiştir. mağaza – a mağaza – y – a durum ekinden önce anne – i anne – s – i iyelik ekinden önce kedi – in kedi – n – in tamlayan ekinden önce çanta – ı çanta – y – ı durum ekinden önce yedi – er yedi – ş – er üleştirme sıfatı ekinden önce kapının kolu – a kapının kolu – n – a iyelik ekinden sonra gelen durum ekinden önce Uyarı Aşağıdaki sözcüklerde kaynaştırma ünsüzü yoktur. beş – er altmış – ar yetmiş – er senin kolun – a Ünlüyle biten bir sözcüğe “idi, imiş, ise” ekeylemleri, “ile” sözcüğü ve “iken” bağ-fiil eki birleşik yazıldığı zaman araya “y” koruyucu ünsüzü girer ve bunların başındaki “i” sesleri düşer. araba – y – i – di arabaydı yaya -y – i – mlş yayaymış burda – y – i – se burdaysa maşa -y – i – le maşayla işte – y – i – ken işteyken tatilde -y-i- di tatildeydi “TÜRKÇE DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIMLAR” SAYFASINA GERİ DÖNMEK İÇİN >>>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYINYorumu Çok güzeldi sağolun teşekkür ederim ->Yazan abdussamed . **Yorum** ->Yorumu Çok güzeldi sağolun teşekkür ederim ->Yazan abdussamed. ->Yazan ali ->Yorumu tesekkür ederim dersimi bitirmeme yardimci oldunuz bu siteyi hazirlayanlara veya hazirlayana çok tesekkür ederim. >Yazan edanur >Yorum tskkr ederm sayenizde odevimi bitirdm . >Yazan RaNa >Yorum bence çok güzel olmuş ben beğendim anlaşılırdı sınavımız var çok iyi anladım ins 100 alırım ins herkes alır bu siteyi hazırlayan kişiye veya kişilere tsk ediyorum>>>YORUM YAZ<<< Dilimizdeki bazı sözcükler türetilirken ya da çe- kimlenirken sesli harflerinden birini kaybeder. Bu ses olayına sesli hece düşmesi denir. Hece düşmesi farklı nedenlerden kaynaklanabilir Örnek ağız – ım → ağzım kavur – uk → kavruk zihin – i → zihni sızı – la → sızla içeri – de → içerde sarı – ar → sarar kahve + altı → kahvaltı ne + asıl → nasıl pazar + ertesi → pazartesi sabır + etmek → sabretmek Aşağıdaki cümlelerde bulunan altı çizili keli- melerin hangisinde ses düşmesi yoktur? A Tarık, olayı en ince ayrıtısına kadar anlattı. B Kazayı hafif bir sıyrıkla atlattı. C Kızılırmak kıvrımlar çizerek denize ulaşır. D Mutlu, bir ömür sürmek herkesin, arzusudur. 1993 – EML A seçeneğinde, ayır – ıntısına → ayrıntısına B seçeneğinde, sıyır – ıkla → sıyrıkla C seçeneğinde, kıvır-ımlar → kıvrımlar D seçeneğinde, “ömür” sözcüğü zaten kök hâ- lindedir. Yanıt D Hangi kelimenin sonuna sesli bir harf getiri- lirse hece düşmesi olur? A Kalem B Çiçek C Ufuk D Bayrak 1988 FL–I A seçeneğinde, Kalem – i → kalemi düşmez B seçeneğinde, Çiçek – i → çiçeği düşmez C seçeneğinde, Ufuk – u → ufku düşer D seçeneğinde, Bayrak – ı → bayrağı düşmez Yanıt C Ünlü Sesli Daralması Son hecesi düz geniş seslilerle a, e biten keli- melere “–yor” eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı, i, u, ü olur. Örnek dinle – yord → inliyor. söyle – yor → söylüyor. oyna – yor → oynuyor. “–yor” eki olumsuzluk eki olan “–me, –ma” nın sonundaki “e, a” seslerini de “ı, i” ya da “u, ü”ye dönüştürür. Örnek – bil – me – yor → bilmiyor – anla – ma – yor → anlamıyor – duy – ma – yor → duymuyor “de–” ve “ye–” fiilleri ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında araya kaynaştırma ünsüzü olan “y” girer ve fiilin sonunda bulunan ünlü daralabilir. Örnek – de – y – ecek → diyecek – ye – y – en → yiyen Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü da- ralması yoktur? A Anlıyor B Yaşıyor C Taşıyor D Gelmiyor A seçeneğinde, Anla – yor → Anlıyor var B seçeneğinde, Yaşa – yor → Yaşıyor var D seçeneğinde, Gel – me – yor → Gelmiyor var C seçeneğinde, Taşı – yor → Taşıyor yok Yanıt C Türkçede sözcükler çekimlenirken veya türetilirken, sözcükteki seslerden birinin düşmesi olayına ses düşmesi denir. > Ses düşmesi, ünlü düşmesi veya ünsüz düşmesi şeklinde Ünlü DüşmesiSon hecesinde dar ünlü ı, i, u, ü bulunan kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında son hecedeki dar ünlü düşer. Bu olaya sesli ünlü düşmesi denir. Sözcükte bir ünlünün düşmesi bir hecenin eksilmesine neden olduğundan ünlü düşmesi, hece düşmesi olarak da karın – ı → karnı » beyin – imiz → beynimiz » oğul – u → oğlu » gönül – e → gönle > Yapım eki alarak türetilen bazı kelimelerde ünlü düşmesi oyun – a → oynamak » uyu – ku → uyku » sızı – la → sızlamak > Bazı birleşik sözcüklerin oluşumunda ünlü düşmesi kayıp etmek → kaybetmek » kahve altı → kahvaltı » şükür etmek → şükretmek » kayın ana → kaynanaÖrnek Soru Aşağıdaki dörtlüğün hangi mısrasında hece düşmesine uğrayan bir kelime vardır? 1991 – ML A Ömründe çok acı günler yaşadın. B Dilimden düşmedi, o güzel adın. C Acılar çekerken, sessiz ağladın. D Ne olur gözünü siliver Seçeneklerdeki mısraları inceleyelimÜnlü düşmesine uğramış sözcük, A seçeneğinde vardır. “Ömür” sözcüğünün ikinci hecesindeki dar ünlü düşmüş ve sözcük “ömrü” A2. Ünsüz DüşmesiTürkçede “-k” ünsüzüyle biten bazı kelimeler “-cık / -cik” eklerini aldıklarında sözcüğün sonundaki “-k” düşer. Bu ses olayına sessiz ünsüz düşmesi ufak-cık → ufacık » minik-cik → minicik » sıcak – cık → sıcacık

3 sınıf hece düşmesi konu anlatımı